Trong kỷ nguyên phát triển mới, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chuyên trách, không chỉ diễn ra trên những diễn đàn lớn, mà hiện diện trong từng lớp học, từng buổi sinh hoạt chi bộ, chi đoàn, từng cuộc trò chuyện với học sinh, phụ huynh và từng hành vi ứng xử trên không gian mạng. Từ thực tiễn giáo dục ở cơ sở, chùm bài nhìn nhận vai trò của nhà trường, giáo viên, tổ chức Đoàn - Đội, gia đình và cộng đồng trong việc xây dựng “sức đề kháng” trước thông tin xấu độc; đồng thời lan tỏa niềm tin, trách nhiệm công dân và những giá trị tốt đẹp của quê hương, đất nước.
BÀI 1
KHI “TRẬN ĐỊA TƯ TƯỞNG”
BẮT ĐẦU TỪ NHỮNG ĐIỀU GẦN GŨI NHẤT
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không bắt đầu từ những điều xa xôi. Đó có thể là một bài học đúng, một lời nhắc kịp thời, một cách ứng xử văn minh và một thái độ tỉnh táo trước dòng chảy thông tin mỗi ngày.
Từ chiếc điện thoại nhỏ đến câu chuyện lớn về niềm tin
Buổi sáng ở nhiều gia đình hôm nay thường bắt đầu bằng tiếng chuông báo thức từ điện thoại. Người lớn đọc tin tức, kiểm tra công việc; học sinh xem lịch học, tra cứu bài vở; phụ huynh theo dõi nhóm lớp; giáo viên cập nhật thông tin chuyên môn, trao đổi với đồng nghiệp. Chỉ trong một thiết bị nhỏ, thế giới mở ra rất rộng: tri thức, kết nối, tiện ích, cơ hội học tập, nhưng cũng có cả tin giả, bình luận cực đoan, hình ảnh lệch chuẩn, những nội dung giật gân và không ít luận điệu sai trái được ngụy trang dưới nhiều hình thức tưởng như vô hại.
Trong môi trường ấy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không còn là khái niệm trừu tượng. Đó là việc mỗi người biết phân biệt đúng - sai, thật - giả, thiện chí - ác ý; biết trân trọng thành quả của quê hương, đất nước; biết phản ứng có trách nhiệm trước thông tin tiêu cực; biết không vô tình tiếp tay cho những nội dung xuyên tạc, kích động, chia rẽ.
Có những điều tưởng rất nhỏ: một lượt chia sẻ chưa kiểm chứng, một bình luận thiếu chuẩn mực, một câu nói đùa làm méo mó lịch sử, một thái độ thờ ơ trước cái sai. Nhưng khi những điều nhỏ ấy lặp lại, lan rộng, chúng có thể làm xói mòn niềm tin, làm nhiễu loạn nhận thức, nhất là đối với người trẻ. Ngược lại, một lời giải thích đúng lúc, một câu chuyện đẹp được lan tỏa, một tấm gương tốt được nhắc đến, một bài học về lòng biết ơn và trách nhiệm công dân cũng có thể gieo vào học sinh những hạt mầm bền vững.
Vì thế, “trận địa tư tưởng” không chỉ nằm ở đâu xa. Nó có mặt trong lớp học, ở sân trường, trong sinh hoạt chi bộ, chi đoàn, trong từng nhóm trao đổi của phụ huynh, trong từng tài khoản mạng xã hội của cán bộ, đảng viên, giáo viên, đoàn viên và người dân.
Trường học - nơi gieo những hạt mầm đầu tiên của bản lĩnh
Nhà trường là nơi truyền thụ tri thức, nhưng không chỉ có tri thức. Mỗi giờ học còn là một cơ hội hình thành nhân cách, thái độ sống, năng lực nhận thức và khả năng tự điều chỉnh hành vi của học sinh. Đặc biệt ở bậc phổ thông, khi các em bắt đầu tiếp xúc ngày càng sớm với thiết bị số, mạng xã hội và nhiều luồng thông tin khác nhau, vai trò định hướng của nhà trường càng trở nên quan trọng.
Một học sinh biết yêu quê hương không phải chỉ vì em thuộc lòng vài dòng trong sách giáo khoa. Tình yêu ấy được hình thành từ những câu chuyện gần gũi: con đường em đi học mỗi ngày đổi thay ra sao; mái trường được xây dựng, chăm lo như thế nào; những người thầy, người cô bền bỉ với nghề; những cô chú ở địa phương làm việc để giữ gìn trật tự, vệ sinh, an toàn cho khu dân cư; những tấm gương vượt khó, những hành động tử tế trong đời sống hằng ngày.
Từ những điều ấy, học sinh hiểu rằng đất nước không phải là khái niệm xa vời. Đất nước hiện diện trong gia đình, trường học, khu phố, làng xóm, trong những công trình phục vụ dân sinh, trong những chính sách chăm lo cho giáo dục, trong sự bình yên của đời sống, trong cơ hội được học tập và trưởng thành. Khi tình yêu quê hương được nuôi dưỡng bằng trải nghiệm thật, niềm tin của các em cũng có nền móng thật.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong trường học vì vậy không nên được hiểu là những khẩu hiệu khô cứng. Đó trước hết là dạy học đúng định hướng, bồi dưỡng lòng yêu nước, ý thức cộng đồng, tinh thần tôn trọng sự thật, lòng biết ơn các thế hệ đi trước và năng lực sống có trách nhiệm trong hiện tại.
Giáo viên, bằng bài giảng và bằng chính cách sống của mình, có thể giúp học sinh nhận ra điều đúng đắn một cách tự nhiên. Một bài học về lịch sử có thể khơi dậy lòng tự hào nếu được kể bằng sự chân thành. Một tiết đạo đức có thể trở nên sâu sắc nếu gắn với tình huống đời sống. Một hoạt động trải nghiệm có thể giúp học sinh biết trân trọng lao động, biết chia sẻ, biết quan tâm đến người khác. Một buổi sinh hoạt lớp có thể trở thành diễn đàn nhỏ để các em học cách lắng nghe, tranh luận văn minh, không xúc phạm, không áp đặt.
Khi những năng lực ấy được hình thành, học sinh không chỉ biết “né” thông tin xấu độc, mà còn có khả năng tự bảo vệ mình trước sự nhiễu loạn của môi trường số.
Giáo viên - người giữ nhịp tin cậy giữa tri thức và đời sống
Trong bối cảnh chuyển đổi số, giáo viên không chỉ đứng trên bục giảng. Giáo viên còn hiện diện trong các nhóm trao đổi trực tuyến, trong bài đăng tuyên truyền của nhà trường, trong những cuộc trò chuyện với phụ huynh, trong hoạt động Đoàn - Đội, trong việc hướng dẫn học sinh khai thác công nghệ để học tập an toàn.
Mỗi giáo viên vì vậy cũng là một điểm tựa thông tin. Khi học sinh hỏi: “Thông tin này có đúng không?”, “Vì sao trên mạng có người nói khác?”, “Có nên chia sẻ nội dung này không?”, câu trả lời của thầy cô không chỉ giải đáp một thắc mắc tức thời. Đó còn là cách rèn cho học sinh thói quen kiểm chứng, thái độ tôn trọng sự thật và trách nhiệm trước mỗi hành động trên không gian mạng.
Điều đáng lo không phải chỉ là học sinh xem phải một thông tin sai. Điều đáng lo hơn là các em dần quen với việc tiếp nhận thông tin mà không cần kiểm chứng; quen với cảm xúc cực đoan; quen với việc đánh giá một vấn đề phức tạp chỉ bằng vài dòng trạng thái; quen với lối nói chế giễu, xúc phạm, phủ định sạch trơn. Khi thói quen ấy hình thành, không gian mạng có thể tác động ngược trở lại đời sống thật, làm suy giảm sự tôn trọng, lòng nhân ái và niềm tin tích cực.
Bởi vậy, người giáo viên hôm nay cần vừa có chuyên môn, vừa có bản lĩnh số. Bản lĩnh ấy không phải là phản ứng nóng vội trước mọi thông tin trái chiều, mà là khả năng bình tĩnh nhận diện, chọn lọc, giải thích và định hướng. Không phải lúc nào cũng cần những bài giảng dài. Có khi chỉ cần nhắc học sinh không chia sẻ hình ảnh bạn bè khi chưa được đồng ý; không bình luận ác ý; không tin ngay vào tiêu đề giật gân; không chế giễu nhân vật lịch sử; không lan truyền nội dung xúc phạm danh dự người khác. Những điều ấy rất nhỏ, nhưng là nền tảng của văn hóa mạng và trách nhiệm công dân số.
Ở cơ sở, giáo viên càng hiểu rõ học sinh, gia đình, cộng đồng của mình. Sự gần gũi ấy là lợi thế lớn. Khi một thông điệp được nói bằng ngôn ngữ của đời sống, bằng trải nghiệm của địa phương, bằng sự quan tâm thật lòng, thông điệp ấy dễ đi vào nhận thức hơn nhiều so với những lời nhắc chung chung.
Bảo vệ bằng cách xây dựng điều tốt đẹp
Trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, “chống” là cần thiết, nhưng “xây” mới là gốc bền lâu. Chống lại thông tin sai trái, xấu độc là để giữ gìn sự trong sạch của môi trường tư tưởng. Nhưng muốn chống có hiệu quả, phải xây dựng nền tảng nhận thức vững vàng, môi trường văn hóa lành mạnh và nguồn thông tin tích cực đủ sức lan tỏa.
Ở trường học, “xây” có thể bắt đầu từ những việc cụ thể: xây dựng lớp học thân thiện; khuyến khích học sinh nói lời hay, làm việc tốt; tổ chức hoạt động tìm hiểu truyền thống địa phương; hướng dẫn học sinh kể câu chuyện đẹp về gia đình, quê hương, thầy cô, bạn bè; đưa kỹ năng sử dụng mạng an toàn vào sinh hoạt lớp, sinh hoạt Đội, hoạt động trải nghiệm; phát hiện và biểu dương kịp thời những hành động tử tế.
Ở chi bộ, “xây” là nêu cao trách nhiệm của đảng viên trong tự học, tự rèn, phát ngôn chuẩn mực, chia sẻ thông tin chính thống, giữ gìn uy tín của tổ chức Đảng bằng chính chất lượng công việc và đạo đức công vụ, đạo đức nghề nghiệp.
Ở chi đoàn, “xây” là biến nhiệt huyết tuổi trẻ thành những sản phẩm cụ thể: một bản tin đẹp, một video ngắn lan tỏa việc tốt, một buổi tuyên truyền về văn hóa mạng, một hoạt động hỗ trợ học sinh yếu thế, một chuyên đề giúp đoàn viên nhận diện tin giả, một hành động tình nguyện vì cộng đồng.
Ở khu dân cư, “xây” là mỗi người dân biết nhắc nhau không chia sẻ tin đồn thất thiệt, không để mâu thuẫn nhỏ bị thổi phồng trên mạng, không biến mạng xã hội thành nơi xúc phạm, công kích. Khi cộng đồng biết tự điều chỉnh bằng văn hóa và trách nhiệm, cái xấu khó có đất để lan rộng.
Từ cơ sở, niềm tin được bồi đắp mỗi ngày
Niềm tin không thể chỉ được kêu gọi. Niềm tin phải được bồi đắp bằng việc làm thật, kết quả thật, câu chuyện thật, con người thật. Một học sinh được thầy cô quan tâm sẽ dễ tin vào điều tốt. Một phụ huynh thấy nhà trường trách nhiệm sẽ dễ đồng hành. Một đoàn viên được giao việc, được rèn luyện, được ghi nhận sẽ trưởng thành hơn. Một chi bộ gương mẫu trong từng việc nhỏ sẽ tạo sức thuyết phục lớn hơn nhiều lời nói.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, nhìn từ cơ sở, chính là bảo vệ niềm tin của Nhân dân vào con đường mà Đảng, Bác Hồ và Nhân dân ta đã lựa chọn. Niềm tin ấy không tự nhiên mà có, cũng không thể giữ bằng lời nói đơn thuần. Nó được xây từ chất lượng giáo dục, từ sự gương mẫu của cán bộ, đảng viên, từ môi trường xã hội lành mạnh, từ năng lực phản bác cái sai và lan tỏa cái đúng.
Trong kỷ nguyên số, mỗi người đều có thể trở thành một “điểm phát” thông tin. Vấn đề là điểm phát ấy lan tỏa điều gì: sự hoài nghi cực đoan hay niềm tin có căn cứ; sự bức xúc vô trách nhiệm hay thái độ xây dựng; tin giả hay thông tin chính thống; cái xấu hay cái đẹp.
Từ bục giảng, từ sân trường, từ chi bộ, chi đoàn, tổ dân phố, từ từng tài khoản mạng xã hội, “trận địa tư tưởng” được giữ vững không phải bằng những điều xa xôi, mà bằng lựa chọn đúng đắn mỗi ngày. Khi mỗi giáo viên, mỗi đoàn viên, mỗi phụ huynh, mỗi học sinh biết chọn điều đúng để tin, chọn điều tốt để làm, chọn điều đẹp để lan tỏa, nền tảng tư tưởng của Đảng sẽ được bảo vệ bằng sức mạnh bền bỉ nhất: sức mạnh của niềm tin bắt đầu từ cơ sở.
Bài, ảnh: Nguyễn Minh Phương
